دو . نياكان مادر امام عليه السلام خبر دقيق ، مستند و قابل اعتمادى از نياكان مادر امام مهدى عليه السلام در دست نيست و اكثر قريب به اتّفاق متونى كه به مادر ايشان اشاره كرده‌اند ، وى را كنيز شمرده‌اند ، چه متونى كه او را كنيز حكيمه خاتون معرّفى كرده‌اند و چه متونى كه به اسير رومى بودنش اشاره دارند . توصيف امام مهدى عليه السلام به « ابن خيرة الإماء » « 1 » و يا « ابن سيّدة الإماء » « 2 » به صراحت ، بر كنيز بودن نرجس دلالت دارد و شكّى در كنيز بودن او باقى نمىگذارد . تنها متن مخالف ، گزارشى از شهيد اوّل در كتاب الدروس است ، كه در آن ، پس از نقل قول مشهور در بارهء نام نرجس عبارت : « وَقيلَ : مَريَمُ بِنتُ زَيدٍ العَلَوِيَّةُ » « 3 » آمده و مادر امام مهدى عليه السلام مريم ناميده و سيّد علوى دانسته شده است . طبيعى است كه چنين شخصيتى نمىتواند كنيز باشد . روشن است كه اين گزارش ضعيف - كه نقل كنندهء آن نيز آن را تأييد ننموده و با لفظ « قيل » از آن ياد كرده است - نمىتواند در مقابل گزارش‌هاى فراوانى قرار گيرد كه وى را كنيز شمرده‌اند . به گفتهء محدّث بحرانى ، علّامه مجلسى در بارهء اين متن گفته است : إنّ القول بكونها مريم بنت زيد العلويّة فى نهاية الضعف . « 4 » ادّعاى اين كه او ، مريم دختر زيد علوى است ، در نهايت ضعف است . از سوى ديگر ، كنيز بودن مادر امام مهدى عليه السلام امرى پذيرفتنى است ، چنان كه مادر برخى ديگر از امامان نيز كنيز بوده‌اند . امّا اين كه نرجس ، قبل از ازدواج با امام عسكرى عليه السلام ، كنيز عمّهء ايشان بوده يا نه ،

--> ( 1 ) . ر . ك : ص 174 ح 318 وص 176 ح 319 و ح 321 . ( 2 ) . ر . ك : ص 154 ح 302 و ص 214 ح 339 . ( 3 ) . ر . ك : ص 172 ح 314 . ( 4 ) . الحدائق الناضرة : ج 17 ص 440 .